Cổ phần hóa sân bay: Bài học từ nước Pháp

Cổ phần hóa sân bay Toulouse-Blagnac của Pháp gây ra nhiều tranh cãi khi đối tác Trung Quốc đã kiếm lời hàng trăm triệu euro từ thương vụ này.

Ngày 30/12/2019 (giờ địa phương), Tập đoàn Eiffage của Pháp đã hoàn tất thương vụ mua lại 49,99% cổ phần sân bay Toulouse-Blagnac của Công ty CASIL Europe (Trung Quốc) với giá 500 triệu euro.

Tính ra sau bốn năm, CASIL Europe lãi tròm trèm 200 triệu euro (hơn 220 triệu USD).

Trước đó, năm 2015, Pháp đã bán 49,99% cổ phần của Công ty Aeroport Toulouse-Blagnac (ATB), đơn vị quản lý sân bay Toulouse-Blagnac cho Công ty CASIL Europe với giá 308 triệu euro.

40% cổ phần thuộc về các cổ đông địa phương gồm Phòng thương mại và công nghiệp Toulouse, vùng Toulouse Métropole, vùng Occitanie và tỉnh Haute-Garonne. 10,01% cổ phần còn lại thuộc về nhà nước Pháp.

CASIL Europe được thành lập ở Pháp, do Tập đoàn Symbiose của Trung Quốc kiểm soát. Tập đoàn này gồm Công ty nhà nước Shandong Hi-Speed Group ở tỉnh Sơn Đông chiếm 51% cổ phần và quỹ đầu tư Friedmann Pacific AM ở Hong Kong giữ 49% cổ phần còn lại.

Hai doanh nghiệp này cũng là chủ sở hữu Công ty China Airport Synergy Investment Limited (CASIL) ở Hong Kong.

Quá trình cổ phần hóa sân bay Toulouse-Blagnac đã gây ra nhiều tranh cãi. Các cổ đông địa phương cáo buộc CASIL Europe chỉ lo vun quén tối đa cổ tức chứ chẳng quan tâm gì đến lập quỹ dự trữ tài chính.

Ngược lại, CASIL Europe thường xuyên khoe khoang đã làm hết sức để phát triển sân bay và đã đầu tư thêm 84 triệu euro trong khi hợp đồng chỉ yêu cầu 60 triệu euro.

Trước khi đối tác Trung Quốc mua cổ phần, các cổ đông địa phương chú trọng tích lũy nguồn dự trữ tài chính. Trong khi đó CASIL Europe chia hết cổ tức. Trong bốn năm, cổ tức đã lên tới 28,79 triệu euro.

Năm ngoái, các cổ đông địa phương tiếp tục phê phán CASIL Europe thực hiện "cung cách quản lý kiểu con buôn chỉ lo kiếm tiền trước mắt". Sau đó, CASIL Europe thông báo rút vốn.

Bất đồng thứ hai đối với đối tác Trung Quốc liên quan đến Nhà nước Pháp sau khi Nhà nước Pháp tuyên bố từ chối bán lại hơn 10% cổ phần nắm giữ.

Ý kiến tranh luận còn tiếp tục sôi nổi hơn bởi hiện nay Chính phủ Pháp đã bắt đầu quá trình cổ phần hóa Tập đoàn ADP (chuyên xây dựng, thiết kế và khai thác các nền tảng sân bay) cùng các công ty khai thác sân bay Roissy và sân bay Orly ở thủ đô Paris.

Sân bay Toulouse-Blagnac của Pháp. Ảnh: Reuters

Thương vụ sân bay Toulouse-Blagnac của Pháp có thể coi bài học về lựa chọn đối tác trong quá trình cổ phần hóa sân bay cho Việt Nam. Tại Việt Nam, việc tư nhân muốn tham gia xây dựng các sân bay nghìn tỷ ngày càng phổ biến.

Trường hợp được đánh giá thành công nhất là dự án sân bay Vân Đồn (Quảng Ninh) do Tập đoàn SunGroup làm chủ đầu tư, với tổng mức đầu tư cho dự án lên đến gần 7.500 tỷ đồng.

Còn nhớ, Tập đoàn tập đoàn Liên Thái Bình Dương (IPP) của ông Johnathan Hạnh Nguyễn từng ngỏ ý muốn cùng Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) đầu tư xây dựng thêm 1 đường băng cất hạ cánh tại sân bay Phú Quốc (Kiên Giang)

Vào năm 2018, Tập đoàn FLC đã gửi công văn tới Bộ GTVT, Cục Hàng không Việt Nam và UBND tỉnh Quảng Bình đề xuất được tham gia đầu tư xây dựng, nâng cấp sân bay quốc tế Đồng Hới theo hình thức BOT.

Tuy nhiên, vấn đề BOT sân bay ở Việt Nam dù đang vướng phải nhiều ý kiến trái chiều nhưng hầu hết đều thống nhất rằng phải hết sức thận trọng.

Từng trao đổi với Đất Việt về vấn đề này và nhắc đến trường hợp FLC muốn xây dựng sân bay Đồng Hới, chuyên gia kinh tế - TS Đinh Thế Hiển đã chỉ rõ, FLC phát triển du lịch ở Quảng Bình, là doanh nghiệp thuộc dạng lớn nhất ở Quảng Bình về du lịch, thậm chí cả địa ốc, đặc biệt là địa ốc du lịch.

"FLC muốn có một sân bay tốt để kích thích mảng địa ốc du lịch của họ nên xin đầu tư vào sân bay Đồng Hới. Tập đoàn có thể không cần lời ở sân bay, chỉ cần huề vốn cũng được nhưng chính sân bay đó sẽ tạo ra giá trị cho các khu du lịch và các địa ốc của họ, do đó họ tính toán đầu tư xây dựng, nâng cấp sân bay quốc tế Đồng Hới", TS Đinh Thế Hiển nhận xét.

TS Đinh Thế Hiển thẳng thắn cho rằng, có những lĩnh vực nên xã hội hóa và có những lĩnh vực không nên xã hội hóa.

Nếu xã hội hóa thay thế hoặc song song thì nên làm, còn cái gì thì độc quyền thì không nên. Ông dẫn ví dụ, đối với bệnh viện công, Nhà nước chỉ lo được ở một mức nhất định và chuẩn của Nhà nước cũng chỉ ở mức nhất định. Nếu Nhà nước muốn làm bệnh viện chất lượng cao hơn thì xã hội hóa cho doanh nghiệp tư nhân tham gia.

Đối với sân bay ở mỗi tỉnh, theo TS Đinh Thế Hiển, nó gần như là độc quyền về phục vụ, do đó, việc xã hội hóa không hay và dễ bị xung đột quyền lợi.

"FLC hay doanh nghiệp nào đó muốn vào, đầu tư ở phân khúc chất lượng nào, thu lợi bao nhiêu... thì sẽ xung đột với Nhà nước vì cái đó gần như độc quyền, người dân tới tỉnh, thành đó đương nhiên là phải đi sân bay đó.

Do đó, với sân bay, nếu Nhà nước chưa có vốn thì có thể phát hành trái phiếu mượn tiền. Đó là độc quyền nên chắc chắn Nhà nước thu hồi được, còn nếu giao cho tư nhân thì Nhà nước không có chọn lựa nữa.

Những con đường BOT chẳng hạn, giao cho tư nhân như vậy nghe có vẻ hay nhưng cuối cùng người kinh doanh cũng vay vốn từ ngân hàng, xã hội để làm và thu lời. Nhà nước hoàn toàn có thể chỉ định một công ty đứng ra vay ngân hàng để quản lý và chi phí minh bạch thì điều đó vẫn bình thường và chấp nhận được", TS Hiển nói.

Từ đây, vị chuyên gia cho rằng, khái niệm xã hội hóa đang bị hiểu sai. Chỉ những cái gì song song, có thể thay thế mà tư nhân làm tốt thì giao cho tư nhân làm song song, còn cái gì gần như độc quyền, độc đạo thì không nên xã hội hóa.

Trường hợp Nhà nước thiếu vốn, muốn huy động vốn xã hội cũng cần phân biệt rõ cái gì chỉ định thầu và cái gì nên đấu thầu, TS Hiển lưu ý. Chỉ định thầu được thực hiện khi công trình đó đặc biệt và ai cũng biết chỉ có doanh nghiệp đó có uy tín làm được. Còn lại, đa số dự án, nếu là hoạt động kinh doanh thì nên đấu thầu.

Vị chuyên gia cũng lưu ý, ngay trong một sân bay, có những hạng mục nên đấu thầu và có hạng mục không nên đấu thầu.

Chẳng hạn, đường băng là dịch vụ Nhà nước thì Nhà nước phải đầu tư và không thiếu cách đầu tư. Nhưng trong sân bay có các dịch vụ như dịch vụ về nhà ga thì Nhà nước cần đấu thầu để doanh nghiệp làm là tốt nhất.

"Như vậy, trong một hoạt động của Nhà nước, vẫn có thể có những cái tách ra đấu thầu theo từng giai đoạn và có những cái không thể đấu thầu", ông nói.

Theo Minh Thái/Đất Việt Link Gốc:           Copy Link
http://baodatviet.vn/kinh-te/thi-truong/co-phan-hoa-san-bay-bai-hoc-tu-nuoc-phap-3394434/

Tags: sân bay  |  CASIL Europe  |  xã hội hóa  |  đấu thầu  |  Cổ phần  |  Toulouse Blagnac